Jak to robią inni

Polityka współpracy rozwojowej Unii Europejskiej

Historia europejskiej współpracy rozwojowej

Początki europejskiej współpracy rozwojowej zbiegają się w czasie z tworzeniem się Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Zanim podpisano w Rzymie w 1957 roku Traktat o utworzeniu EWG, państwo francuskie zabiegało o to, aby jego kolonie miały możliwość skorzystania z dobrodziejstw integracji w Europie. Pod wpływem nacisków francuskich w Traktacie o utworzeniu EWG, znalazły się zapisy o stowarzyszeniu dawnych i obecnych kolonii państw członkowskich z EWG, którego celem miało być popieranie gospodarczego i społecznego rozwoju tych krajów i ustanowienie z nimi ścisłych związków gospodarczych. Współpraca miała polegać na prowadzeniu wymiany handlowej z krajami stowarzyszonymi na korzystnych dla nich warunkach, promowaniu inwestycji w tych krajach oraz przede wszystkim przekazywaniu im pomocy na projekty wspierające rozwój za pomocą Europejskiego Funduszu Rozwoju. Fundusz utworzono na mocy podpisanej specjalnej Konwencji Wykonawczej.

Na początku lat 60. XX wieku większość krajów objętych stowarzyszeniem uzyskała niepodległość, ale jednocześnie nadal wyrażała chęć współpracy z EWG. Dlatego też w 1963 roku podpisano Traktat w Jaunde (odnowiony na kolejne 5 lat w 1969 roku), który zachowywał postanowienia korzystne dla tych krajów, zawarte w Traktacie Rzymskim. Nowością, którą wprowadził ten traktat, było powołanie organów ds. współpracy: Rady Stowarzyszeniowej, Komitetu, Konferencji Parlamentarnej, Sekretariatu i Sądu Arbitrażowego.

Koniec lat 60. i początek 70. XX wieku przyniósł kolejne zmiany. Kryzys energetyczny, postulaty wprowadzenia nowego międzynarodowego ładu ekonomicznego, stworzenie ogólnoświatowego systemu taryf preferencyjnych oraz planowana akcesja do EWG Wielkiej Brytanii, Danii i Irlandii, wymusiły przeformułowanie relacji z krajami - sygnatariuszami konwencji z Jaunde. W 1975 roku w Lome doszło zatem do podpisania nowego porozumienia, które znacząco rozszerzyło geograficzny zakres współpracy, ponieważ do krajów francuskojęzycznej Afryki dołączyła spora grupa państw należących do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (Commonwealth). Od czasu popisania porozumienia z Lome można mówić o istnieniu Grupy AKP (link), grupy skupiającej kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku - jako głównych beneficjentów pomocy.

Porozumienie z Lome odnawiano potem trzykrotnie (1980, 1985, 1990). Treść tych porozumień podobna była do postanowień Traktatu Rzymskiego i dwóch kolejnych konwencji z Jaunde, dotyczyła zatem pomocy finansowej, preferencji handlowych, współpracy politycznej.

Obecnie współpracę z 77 krajami należącymi do Grupy AKP reguluje Konwencja podpisana w Kotonu w 2000 roku. Stanowi ona wyraz nowego podejścia do współpracy z krajami AKP. Postanowienia konwencji obejmują: współpracę polityczną, pogłębienie rozwoju sektora prywatnego, walkę z biedą, liberalizację przepływów kapitałowych i usług, modyfikacje mechanizmów udzielania pomocy finansowej technicznej, humanitarnej i rozwojowej.

Bardzo istotnym elementem tej konwencji jest zmiana modelu współpracy gospodarczej z krajami AKP poprzez stopniowe zawieranie przez WE z grupami tych krajów stref wolnego handlu na mocy tzw. umów o partnerstwie gospodarczym (EPAs).

W wyniku następstw zmian wewnątrz samej Wspólnoty Europejskiej, jak i zmian na świecie, obecnie pomoc na rzecz rozwoju płynie nie tylko do krajów Grupy AKP, ale także do państw leżących na południowym wybrzeżu Morza Śródziemnego, państw Ameryki Łacińskiej. Jest to wynik zabiegów krajów, takich jak Grecja, Hiszpania i Portugalia, o które WE poszerzyła się w latach 80. XX wieku. Poza tym, zakończenie "zimnej wojny", spowodowało, że kraje europejskie zaczęły wspierać finansowo przemiany demokratyczne w państwach byłego bloku wschodniego.

Źródło: Paulina Kaczmarek, Główne kwestie w debacie nad przyszłością europejskiej polityki współpracy rozwojowej, ISP PAN 2004.